خواست ترکیه برای ورود
به عراق و نقش ایران
سامی سورش
رجب طیب اردوغان نخست وزیر
ترکیه گرچه برای ارتش این کشور چراغ سبزحمله به شبه نظامیان
حزب کارگران کردستان را نشان نداده ولی ارتش ترکیه به تجمع و
قرار گیری در مرز اینکشور و عراق همچنان ادامه میدهد . ارتش
ترکیه که با واکنشهای شدید ایالات متحده آمریکا و اتحادیه
اروپا رو در روست ، اینبار از طرف همسایه شرقی عراق یعنی ارتش
ایران همراهی میگردد .
علاوه بر این روستاهای مرزی
منطقه کردنشین شمال عراق زیر آتش توپخانه مشترک دو دولت ترکیه
و ایران قرار میگیرد . بدین ترتیب این فکر که ایران و ترکیه در
مبارزه با حزب کارگران کردستان و یا همان پ کا کا مشترکا عمل
میکنند در ذهنمان تداعی میشود . محافل سیاسی آنکارا براین
باورند که بحران مابین ارتش ترکیه و کردهای عراق بیشتر با
بحران سیاسی انتخابات مجلس و متعاقب آن انتخابات ریاست جمهوری
اینکشور در ارتباط بوده است . بعضی از ناظران سیاسی نیز
معتقدند که این حرکت از بالاگرفتن کشمکش مابین ارتش ترکیه و
نهادهای سیاسی نشأت میگیرد . عده ای دیگر نیز بر این باورند که
این بحران دنباله ای از تأثیر مداوم ارتش در روند سیاسی کشور
است . در این تابلو جا برای تفسیرهای مختلف دیگر نیز وجود دارد
. یکی از مهمترین نکات در ارزیابی این تحولات جسارت بخشیدن
ارتش ایران به ترکیه در ورود به شمال عراق است .
در مقابل محافل سیاسی اکراد
در اربیل معتقدند ایران که در کشمکش خود با آمریکا در منطقه
از برهم زدن ثبت و استقرار ابائی ندارد ، برای ورود ارتش کشور
همسایه و لائیک خود یعنی ترکیه به شمال عراق تمامی تلاش خود را
بکار بسته است . ایران که در گذشته با حزب کارگران کردستان
روابط خوبی داشته و علی الخصوص در سالهای 1980 و 1990 مناطق
استقرار شبه نظامیان این حزب در کوهها را در آغوش حمایت خود
قرار داده بود ،از ارائه اطلاعات نادرست در مورد محل استقرار
این شبه نظامیان و انجام عملیات تروریستی در شهرهای ترک اجتناب
نمیورزد . گرچه این اقدامات مستلزم حرکت نظامی حساب شده ای است
ولی ارتش ترک نیز حداقل از نظر روانی مجبور به باور کردن این
اطلاعات و حرکت در آن راستا میباشد ....تهران نیز به خوبی
میداند که ورود ارتش ترکیه به شمال عراق علیرغم برهم زدن نظم
بین المللی منافع بسیاری برای اینکشور بهمراه خواهد داشت که
بعضی از این موارد را بدین شکل میتوان خلاصه نمود :
1- ورود ارتش ترک به شمال
عراق میتواند روابط مابین ایالات متحده آمریکا و ترکیه را
بدرجاتی قابل توجه متضرر سازد . نباید فراموش نمود که آمریکا
در مورد حساسیت ورود ارتش ترک به عراق و تأثیرات منفی آن
بدفعات به ارتش ترک هشدار داده است .
2- این حرکت میتواند بحران
موجود مابین اکراد عراقی و ترکیه را به نقطه اوج رسانیده و
منجر به رویاروئی نظامی گردد که این خود به توسعه موجودیت
سیاسی ، اقتصادی و امنیتی کردستان عراق ضربه مهلکی خواهد زد .
3- ورود ارتش ترک به شمال
عراق منجر به افزایش تنگناهای سیاسی و نظامی آمریکا در عراق
خواهد شد که خود مسائل و مشکلات واشنگتن در عراق را وسعت داده
و کردستان عراق نیز در این باتلاق غرق خواهدشد. تهران بر این
اعتقاد است که این وضعیت موجب خواهد شد تا واکنشهای بین المللی
، منطقه ای و حتی داخلی آمریکا در مورد موجودیت سربازان
امریکائی در عراق بالا بگیرد .
4- کشمکش جدیدی به عملیات
سیاسی در عراق افزوده شده و بدین ترتیب از انهدام و یا غیر
مسلح کردن ارتش مهدی در عراق جلوگیری میشود . بدین ترتیب روند
صلح ملی که آمریکا در تلاش شکا دادن به آن است ناکام خواهد
ماند .
با توجه به تمامی این موارد
باید گقت که اعلان آمادگی ایران برای کمک و حمایت از ترکیه
برای ورود به شمال عراق چیزی بجز جسارت بخشیدن برای شکل گیری
هرج و مرج دیگری نیست .
محافل اکراد عراق معتقدند
که تهران درصدد است تا حلقه تنها ماندن آمریکا در عراق را
تنگتر نماید . محافظه کاران در ایران نیز میخواهند تا با ایجاد
تضاد مابین آنکارا و واشنگتن شکاف بوجود آمده را عمیق تر کنند
که مسلما بهترین و کوتاهترین راه در این زمینه جسارت بخشیدن به
ارتش ترک برای ورود به شمال عراق است . محافظه کاران ایران بر
این فکر ثابت تکیه دارند که آمریکا را در خاورمیانه از چند
جبهه تحت فشار قرار دهند . از اینرو ورود ارتش ترکیه علاوه بر
افزایش شعله جنگ و درگیری در منطقه میتواند از تمرکز آمریکا در
مورد ایران کاسته و امکان ترک منطقه برای آن را فراهم سازد .
در اصل نمیتوان بر وجود
محورمخالفت ایران و ترکیه در مورد وضعیت عراق تأکید کرد زیرا
این دو کشور در نقاط مختلفی همفکر بوده و تلاشی مشترک بخرج
میدهند . در این چهارچوب آنکارا چند ماه پیش برای کمک به حل و
فصل معضل برنامه هسته ای و بحران پیش آمده مابین تهران و
واشنگتن میانجیگری کرد . در این راستا آنکارا اعلام داشته بود
که با هرگونه حمله نظامی و تحریم اقتصادی مخالف خواهد بود .
ترکیه برای دور نگاهداشتن
ایران از خطرات احتمالی چند دلیل دارد که بعضی از آنها در ذیل
آمده است :
1- انجام حمله نظامی
احتمالی به ایران ، وضعیت اینکشورا را همانند عراق ساخته و
حکومت مرکزی از بین خواهد رفت . از نظر ترکیه این وضعیت نفعی
برای کسی بجز اکراد که فشاری روزافزون بر اینکشور وارد میسازند
در پی نخواهد داشت .بدین ترتیب اکراد یک قدم دیگر به تشکیل و
تأسیس کشور خیالی خود نزدیک شده و مسئله اکراد در داخل ترکیه
نیز پیچیده تر از گذشته خواهد بود .
2- ترکیه همچنین براین باور
است که با بحرانی تر شدن روابط مابین تهران و واشنگتن ، روابط
مابین ایران و حزب کارگران کردستان از نو ایجاد گردیده و
برعلیه آنکارا حمایت لجستیکی خوبی را برای اکراد فراهم خواهد
نمود . فراموش نکنید که ترکیه بعد از اسرائیل مهمترین متفق
آمریکا در منطقه محسوب میگردد .
3- شکل گیری و بالاگرفتن
هرج و مرج در ایران با علاوه شدن به هرج و مرج موجود در عراق ،
موج هولناکی در خاورمیانه را رقم زده و خواه یا ناخواه دامن
ترکیه را نیز خواهد گرفت .
از اینروست که آنکارا
درصددد است تا علیرغم داشتن تقاوت بارز در رژیم خود با ایران
روابط حسن همجواری با اینکشور را برهم نزده و آنرا ادامه دهد
.ولی ایران دیدگاهی مشترک ندارد . منافع سیاسی ایران و کشمکش
با آمریکا میتواند به روابط ترکیه و آمریکا ضربه وارد سازد .
