تركيه
در شمال عراق
روزنامه همشهری
اواخر
آذرماه ژنرال اديب باشار از ارتش
تركيه و ژنرال آمريكايي جوزف راستون در
اشتوتگارت آلمان با هم ديدار كردند.
تمام مدت گفتوگو به اين گذشت كه
ژنرال تركيهاي اصرار داشت كه يا
امكان عمليات فرامرزي ارتش تركيه بر ضد
كردهاي پ.ك.ك در عراق فراهم شود و
يا اينكه آمريكا با اتخاذ سياستهاي
جديد ضرورت اقدام نظامي تركيه در
شمال عراق را از بين ببرد.
دولت
تركيه معتقد است اگر آمريكا به اندازه كافي بر دولت عراق و
كردهاي شمال عراق فشار آورد، پايگاههاي
پ.ك.ك در شمال عراق بسته خواهد شد
و كردهاي پ.ك.ك سلاحهاي خود را بر
زمين خواهند گذاشت.
تركيه در صدد است به آمريكا
بقبولاند كه پ.ك.ك تهديدي بر منافع آمريكا
نيز هست. اواخر تير ماه رجب طيب
اردوغان به نظاميان تركيه اجازه داد هر
اقدامي (حمله به شمال عراق) كه براي
مقابله با پ.ك.ك لازم ميدانند به
مورد اجرا گذارند.پنج
روز بعد جرج بوش رئيس جمهور آمريكا در مكالمه تلفني با اردوغان
قول داد اقدامات لازم براي مقابله
با چريكهاي پ.ك.ك در شمال عراق صورت
گيرد. در گزارش هميلتون كه درباره
عراق تهيه شده است نيز پيشبيني شده
چنانچه نابساماني و درگيريها در
عراق ادامه يابد، ممكن است ارتش تركيه
وارد شمال عراق شود.
علاوه بر فعاليتهاي چريكهاي
پ.ك.ك، كركوك نيز نگرانيهاي تركيه را
دامن زده است. چندي پيش سرويس
اطلاعاتي تركيه (MIT)
گزارشي محرمانه درباره
تهديدهاي استراتژيك تركيه تهيه كرد
كه با عنوان بسيار ساده «عراق، ترور
كركوك و پ.ك.ك» به دفتر رئيس جمهور
و نخستوزير تركيه ارسال شد.
در
اين گزارش بهطور مشخص به تحولات
سياسي در اقليم كردستان عراق اشاره شده
است. بر اساس منابع اطلاعاتي تركيه
منطقه كردستان شمال عراق كه از سال
1992 خودمختاري مشخصي را تجربه
ميكند در صورت عدم ثبات در عراق ممكن است
بهصورت يك دولت كرد در جنوب تركيه
ظاهر شود. ظهور يك دولت كرد در جنوب
تركيه و همجوار با استانهاي
كردنشين تركيه در جنوب و شرق اين كشور طبعاً
آثار ناخوشايندي در آنكارا از خود
بهجاي خواهد گذاشت.
كركوك
شهري است كه اساساً با جمعيت تركمننشين تشكيل شده است، اما
تركيه كردهاي عراق را متهم ميكند
كه بهصورت سازمانيافته در صدد تغيير
بافت جمعيتي كركوك به نفع كردها
هستند.به
گزارش نشريه آلماني اشپيگل در سالهاي اخير قريب 600 هزار كرد
به
جمعيت كركوك افزوده شده است و قريب 200
هزار تركمن ساكن كركوك به
بهانههاي مختلف از شهر رانده شدهاند.
تركيه، تركمنهاي عراق را در كنف
حمايت خود دارد و اساساً چشمداشت
ارضي خود به كركوك را با پوشش حمايت از
تركمنها دنبال ميكند. تغييرات
جمعيتي از آنجا براي تركيه حساسيتبرانگيز
شده كه بر اساس قانون اساسي عراق،
در سال 2007 بايد همهپرسي در كركوك
انجام شود.
در اين همهپرسي مردم كركوك
بايد تصميم بگيرند كه جزء قلمرو اقليم
كردستان عراق باشند و يا امور آنان
بهدست دولت بغداد سامان يابد. آنكارا
معتقد است، تغييرات جمعيتي بهگونهاي
است كه احتمالاً نتيجه همهپرسي
براي تركيه ناخوشايند خواهد بود.
دولت تركيه
خواستار تعويق در
برگزاري همهپرسي شده است و اين درخواست در
گزارش بيكر- هميلتون نيز مطرح
بوده است.اردوغان رأي اهالي كركوك
به ماندن در اقليم كردستان را با شروع
جنگ داخلي در شمال عراق يكسان فرض
كرده و در مصاحبه با اشپيگل در هفته
گذشته اعلام كرد، تماميت ارضي عراق
بايد حفظ شود و بايد از شروع جنگ داخلي
در كركوك جلوگيري كنيم.
بر
اساس گزارش مطبوعات تركيه، شمار نيروهاي نظامي تركيه در مرز با
عراق افزايش يافته و دنيز بايكال
رهبر حزب جمهوريخواه خلق از پارلمان
تركيه خواسته است مجوز دخالت نظامي
ارتش در شمال عراق را صادر كند. دولت
اردوغان هنوز چنين درخواستي را مطرح
نكرده است.
برخي تحليلگران
معتقدند، مانورهاي سياسي دولت و پارلمان
در تركيه بيش از آنكه زمينهسازي
براي حمله نظامي به شمال عراق باشد،
اقدامي براي تحت فشار قرار دادن
آمريكا است؛ چرا كه رهبران تركيه بهخوبي
واقفند كه در صورت مداخله نظامي
در شمال عراق، علاوه بر اينكه
خطرات مخالفت شديد آمريكا را به جان خواهند
خريد، روشن نيست كه در باتلاق عراق،
نيروهاي تركيه چه سرنوشتي خواهند
داشت؛ بهخصوص اينكه بحث كركوك با
دارا بودن 4 درصد ذخيره نفت جهان و 40
درصد ذخيره نفت عراق، موضوع بسيار
حساسي است.
اگر
كركوك مملو از نفت پايتخت دولت كرد شمال عراق شود، آنكارا در
مناطق كمتر توسعه يافته جنوب و شرق
تركيه بهشدت تحت فشار قرار خواهد
گرفت. تحولات شمال عراق در 15 سال
اخير آرام، آرام شكل جديتري به خود
گرفته است و هر بار آنكارا با قولهاي
واشنگتن، خويشتنداري خود را حفظ
كرده است.
اما رئيس سرويس اطلاعاتي
تركيه چندي پيش گفت: سياست صبر و ميوهچيني
ديگر پاسخگوي نيازهاي تركيه نيست و
تركيه لاجرم بايد سياست ابتكاري و
تهاجمي خود را در عراق آغاز كند. بيصبري
تركيه البته دلايل واقعي دارد.
تركيه معتقد است وقتي رهبران پ.ك.ك بهراحتي
براي مداوا و تجديد نيرو در
حضور آمريكاييها در شمال عراق رفت
و آمد ميكنند، اين امر نميتواند
بدون رضايت آمريكا باشد. آنكارا
صريحاً از آمريكا خواسته است همانگونه
كه تركيه از واشنگتن در مسأله حادثه
11 سپتامبر حمايت كرد، آمريكا نيز
بايد از آنكارا در قبال پ.ك.ك حمايت
كند.
ژنرل باشار هفته گذشته
با ابراز نارضايتي از امتناع آمريكا
در مقابله با نيروهاي پ.ك.ك مستقر در
شمال عراق گفت كه تركيه تا ابد نميتواند
در انتظار مقابله آمريكا با
پ.ك.ك بماند.
دولت تركيه
ديگر قصد ندارد ناراحتي خود از موضع آمريكا را پنهان كند،
عبدالله گل وزير امور خارجه تركيه،
موضع آمريكا در قبال پ.ك.ك را مايه
شرمساري آمريكا توصيف كرده و به
روزنامه حريت گفته است آمريكاييها
ميگويند كه نميخواهند نيروهاي خود
را براي مقابله با پ.ك.ك بسيج كنند و
جبهه ديگري براي خود باز كنند.
علاوه بر بحث پ.ك.ك مسأله كركوك نيز مايه
منازعه آنكارا و كردستان عراق شده
است.
تحركات نظامي و
سياسي تركيه در كردستان عراق بيپاسخ نمانده است؛
چنانكه مسعود بارزاني رئيس منطقه
كردستان عراق گفته است، كركوك جزو
كردستان است و ما از تهديدهاي تركيه
هراس نداريم.
به گزارش ايرنا بارزاني بر
اين نكته تأكيد كرده است كه ما (كردها) بر
ضرورت اجراي ماده 140 قانون اساسي و
محو آثار عربيسازي در كركوك، سنجار،
مزمار (موصل) خانقين (ديالي) و ساير
مناطق كردستان عراق تأكيد ميكنيم.
اين موضع دقيقاً با موضع تركيه كه
كركوك به همه عراقيها تعلق دارد و
تركيه با حاكميت يك قوم بر كوكوك
موافق نيست، تعارض دارد.
ماده
140 قانون اساسي متضمن عاديسازي اوضاع، اجراي طرح سرشماري
نفوس
و مسكن و اجراي همهپرسي در كركوك و اراضي
ديگر مورد منازعه براي مشخص
كردن خواسته ساكنان آن قبل از 31
دسامبر 2007 (10 دي ماه 1386) است.
آمريكا نيز به انجام اين همهپرسي
اصرار دارد.
نيكلاس برنز معاون امور
سياسي وزير امور خارجه آمريكا كه پنجشنبه
گذشته در آنكارا بود موضع آمريكا را
اينگونه اعلام كرد كه كركوك مساله
حساسي است و ما به حساسيت تركيه در
اين مورد واقف هستيم و به نظرات تركيه
گوش دادهايم. اما عراق هم يك كشور
مستقل است و كركوك يك شهر عراقي است و
مساله آن بايد در چارچوب قوانين
عراق حل و فصل شود.
