انستیتوی واشنگتن : " آذریهای ایران ؛
اقلیتی بزرگ "
در روزهای اخیر بدنبال انتشار
کاریکاتوری نژادپرستانه در روزنامه دولتی ایران که آذری زبانان
ایران را به سوسک تشبیه مینمود ، هزاران آذری به خیابانها
ریخته و دست به تظاهراتی اعتراض آمیز زدند .نیروهای امنتیتی
ایران با توسل به قوه قهریه این تظاهرات و اقدامات اعتراض آمیز
را سرکوب نمودند .
در جریان وقایع
مذکور 4 نفر ( به ادعای آذریها 20 نفر) کشته شده و 43 نفر نیز
بشدت محروم گشتند . این تجولات در واقع نشانی از خروش نارضائی
های موجود میان آذریها بود. از اینرو باید نقش و تاثیر سیاست
آمریکا و غرب در قبال تهران را مورد ارزیابی قرار داد .
------- مسائل عمیق در این
بازی -----------
علیرغم دستگیری کاریکاتوریست و
سردبیر روزنامه ایران و توقیف این روزنامه و تلاش رژیم تهران
برای آرام نمودن آتش اختلافات قومی ، با اقدامات خشونت آمیز
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای بسیج حملات متوجه
تظاهرکنندگان بالا گرفت .نیروهای امنیتی ایران هزاران معترض
آذری در تهران ،تبریز،ارومیه،اردبیل،مراغه و زنجان را سرکوب
نمودند .سرویس اطلاعاتی ایران نیز نزدیکان و خویشاوندان ترک
گرایان دستگیر شده را همانند بسیجی جمع آوری و دستگیر کرد .
احمدی معاون وزیر کشور و مسئول از امور امنیتی کشور قبول
مینماید که تظاهرات مردم آذربایجان مفهوم بسیار عمیقتری از
اعتراض به انتشار کاریکاتوری موهن دارد .
در اصل در آذربایجان ایران
بدلیل مشکلات اجتماعی و اقتصادی خشم و نفرت خاصی نسبت به حکومت
احساس میگردد . در واقع باید گفت که این خشم و کینه از موضع
گیری ایرانیان در برابر آذریها تغذیه گشته و از کاربرد عنوان
"ترک...." برای خطاب قرار دادن آذریها وخامت این موضوع قابل
درک است .
ترکهای آذری که در مرز مشترک
با ترکیه ،ارمنستان زندگی مینمایند ،یک چهارم جمعیت 70 میلیون
نفری ایران را تشکیل میدهند .چنین تصور میشود که آذریها بهمراه
دیگر اقلیتهای ترک ایران همانند ترکمنها ، ترکهای قشقائی و
دیگر جوامع ترک زبان بالغ بر 40 درصد جمعیت ایران را تشکیل
بدهند .ترکهای آذری برخلاف دیگر اقلیتهای قومی ایران همانند
اکراد و اعراب سنی به مذهب شیعه پایبند و وابسته هستند . با
قرار داد ترکمنچای بسال 1828 بخش شمالی آذربایجان به روسیه
واگذار شده و بخش جنوبی آن در حیطه ایران باقی ماند . نقش
آذریهای زخم خورده ایران در دوران حاکمیت نظام پهلوی رفته رفته
کمتر شد . رژیم جمهوری اسلامی ایران نیز حقوق آذریها را کاملا
ندیده گرفت و با آنها رفتار ناخوشایندی در پیش گرفت . رژیم
اسلامی ایران علیرغم وجود آذریها در ساختار آن همانند آقای
خامنه ای رهبر دینی ایران در سرکوب احساسات ملی گرایانه ترکهای
آذری درنگ ننمودند . آذریها در ایران با سایر گروههای قومی
روابط بسیار پیچیده ای دارند .اکراد که قریب 14 درصد جمعیت
ایران را تشکیل میدهند، با آذریها روابط گرم و مطلوبی ندارند
.در غرب ایران و علی الخصوص شهرهای ارومیه و ماکو جمعیت بیشتر
از آذریها و کردها تشکیل یافته است. در سالهای اخیر بدلایل
اقتصادی و اجتماعی شمار کردها در این مناطق بر شمار ترکهای
آذری پیشی گرفته است .
در سالهای اخیر تعداد انتشارات
ملی گرائی آذریهای ایران رو به افزایش گذاشته و علاقه به
جمهوری آذربایجان و ترکیه رفته رفته اوج گرفته است .آذریها
بواسطه آنتنهای ماهواره ائی میتوانند تلویزیونهای این دو کشور
را نظاره نموده و با همنژادان خود بنوعی در ارتباط باشند .
این وضعیت موجب شده که آذریهای
ایران لهجه ترکهای آناطولی و آذربایجان را فرا گرفته و
اطلاعاتشان در این زمینه روز بروز افزایش یابد . وضعیت
ناخوشایند آذریهای ایران از طرف همنژادانشان در جمهوری
آذربایجان و ترکیه نیز دنبال میگردد .ولی با همه این احوال
حکومتهای آذربایجان و ترکیه در تلاشند تا رابطه آذریهای ایران
و دولت جمهوری اسلامی ایران خدشه دار نشود. بعنوان مثال ترکیه
در گذشته ای نزدیک طلب کانال تلویزیونی گوناز تی وی (که مرکز
آن در شیکاگو میباشد) برای پخش از ماهواره تورک سات را رد نمود
.گوناز تی وی کانال تلویزونی است که با مخالفت سرسختانه علیه
رژیم اسلامی ایران و سیاست قوم گرائی خود شناخته میشود .
این بحران قومی در ایرانی که
متشکل از آذریها ،اکراد،اعراب ،بلوچها و ....است با نتایجی که
برآوردشان نامعلوم است تداوم مییابد.ولی نباید فراموش کرد که
حکومت پرزیدنت احمدی نژاد این مسائل را بسوئی نامطلوب و بدتر
هدایت کرده است .
The Washington Institue
for Near East Policy 06-06-2006
