طرح امنیتی دسته جمعی
خلیج فارس
کاوه افراسیابی
طرح ده ماده ای که برای
استقرار ثبات و امنیت خلیج فارس از طرف سخنگوی آیت الله خامنه
ای بیان گردید ، از طرف بسیاری مورد تأئید و حمایت قرار گرفت .
اگر این طرح بمورد اجرا گذاشته شود ، در راه تثبیت استقرار
حوضه خلیج فارس که منطقه ای پرتلاطم و حساس میباشد ، گام مهمی
برداشته شده است .
حسن روحانی مذاکره گر
برنامه هسته ای ایران در دوران ریاست جمهوری آقای خاتمی طی
سخنانی در نمایشگاه بین المللی اقتصاد در شهر دوحه قطر برای
امنیت خلیج فارس اولین طرح جدی ایران را مطرح ساخت . روحانی
ضمن اشاره به اینکه این موضوع باید در موازات برنامه هسته ای
مورد بحث و تبادل نظر قرار بگیرد طرح ده ماده ای را چنین شرح
داد :
تأسیس و شکل گیری نهادی
بنام سازمان امنیت و همکاری خلیج فارس .
این سازمان در راستای ماده
هشتم قطعنامه شماره 598 شورای امنیت سازمان ملل متحد بهمراه شش
عضو سازمان همکاری خلیج فارس ایران و عراق را نیز در بنیه خود
جای داده و در زمینه مبارزه با تروریسم ، جرائم سازمان یافته ،
قاچاق مواد مخدر و امنیت مشترک خلیج، زمینه همکاری را بوجود
خواهد آورد . این سازمان بطور مرحله ای محدودیت های سیاسی
،امنیتی ، اقتصادی و فرهنگی را ازمیان برداشته و با در نظر
گرفته پتانسیل کشورهای منطقه برای تقویت قدرت تجاری کشورهای
حوضه مناطق آزاد تجاری و اقتصادی تشکیل خواهد داد .
تحت تضمین قراردادن منافع
کشورهای منطقه و رفع نیازهای آنها در راستای سهولت انتقال
انرژی
تأمین امنیت و اعتماد
متقابل مابین کشورهائی از منطقه که به سلاح هسته ای مجهز بوده
و یا در راستای دسترسی به آن تلاش میکنند .
تدارک سوخت هسته ای برای
کشورهای تحت نظر آژانس بین المللی انرژی هسته ای و تشکیل
کنسرسیومی مشترک برای کشورهائی که بدنبال غنی سازی هسته ای
هستند .
انجام فعالیتهای مهم برای
همکاری کشورهای این حوضه برای پاکسازی منطقه خاورمیانه از
سلاحهای کشتارجمعی
اختصاص و سوق دادن منابع
مالی در این منطقه بسوی مبارزه بافقر و بدینترتیب پایان دادن
به مسلبقه تسلیحاتی در منطقه .
خارج ساختن نیروهای بیگانه
از منطقه و تفویض وظیفه تأمین امنیت و استقرار منطقه به
کشورهای موجود درآند .
متأسفانه باید گفت که
احتمال قبول طرح امنیت دسته جمعی خلیج فارس از طرف کشورهای عرب
منطقه بی اندازه پائین است . شورای همکاری خلیج فارس برای
خود سازمان امنیتی خاصی ایجاد کرده و دو کشور مهم و پرجمعیت
منطقه یعنی ایران و عراق خارج از آن مانده اند . علاوه بر این
شورای مذکور توسط آمریکا حمایت گردیده و کشورهای عضو شورای
همکاری خلیج فارس برای مقابله باخطر احتمالی از سوی ایران در
این محور گرد هم آمده اند . اعضای شورای همکاری خلیج فارس را
عربستان سعودی ، کویت ، بحرین ، قطر ، امارات متحده عربی و
عمان تشکیل میدهد ..
این اقدام پسندیده ایران
گرچه از طرف کشورهای حوضه خلیج فارس مورد قبول قرار نگرفته ولی
از نظر نشان دادن این موضوع که ایران موضعی دشمنانه بر علیه
کشورهای منطقه نداشته و نیت دوستانه ای دارد بسیار حائز اهمیت
میباشد . اراده ای که ایران در مبارزه با تروریسم بهمراه
کشورهای شورای همکاری خلیج فارس از خود نشان میدهد ، خواست این
کشور در جهت تشکیل حوضه اطلاعاتی وسیع برای جلوگیری ترور و
قاچاق را به ثبوت میرساند . ولی وقتی از دیدگاه کشورهای عربی
به این موضوع مینگریم ، رضایت ایران به شفاف تر بودن در برنامه
هسته ای و تشکیل یک کنسریوم در این رابطه از اهمیت بیشتری
برخوردار میباشد . روحانی این موضوع را به خاورمیانه و خلیج
فارسی که از سلاحهای اتمی پاک شده است مرتبط میسازد .
بعضی از روشنفکران عرب این
پیشنهاد را بعنوان تاکتیکی تبلیغاتی مورد ارزیابی قرار داده و
پشت گوش انداخته اند . اما حکومت کشورهای آنها بدین سادگی از
این طرح نگذشته و با وسواس بیشتری آنرا مورد بررسی قرار خواهد
داد . زیرا کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بدنبال بیگانه
نموده ایران از خود نیستند زیرا ایران انقلابی فعلی میتواند
براحتی به ایران قبل از سال 1980 و سیاستهای خاص خود بازگردد .
از آغاز دهه 1990 ایران در
زمینه سیاست خارجی از موضعی پراگماتیک تبعیت نموده و با
کشورهای حوضه خلیج فارس علی الخصوص عربستان سعودی و کویت
قراردادهای امنیتی سطح پائینی به امضا رسانده است . بحران
اخیر تفنگداران انگلیسی اسیر شده در ایران و تحولات حول آن
نشان داد که ایران علیرغم موضع تند و زبان سرخ خود باز از اصول
رئالیسم و پراگماتیسم تبعیت نموده و همکاری با این کشور را
بصورت جذابی درمیآورد .
وقتی از دیدگاه ایدئولوژیکی
به مسئله بنگریم خواهیم دید که ایده اتکاء بنفس ایران و
وطنپرستی منطقه ای ! برای اعراب نیز بسیار جذاب بنظر رسانده و
تلاش دشمنان این دولت در راستای نشان دادن ایران بعنوان کشوری
مهاجم و سلطه ران را برآب مینماید .
تاکتیکهای ایران ترسی که
خود محصول برنامه هسته ای ایران و بوق تبلیغاتی غرب در این
زمینه میباشد ، از نظر Michel
Foucault
فیلسوف فرانسوی که روند ایران بعد ازانقلاب اسلامی را بررسی
میکند دور نمانده است : " انقلاب اسلامی که نظام هیارشی جهانی
را زیر سئوال برده دارای پتانسیل آزادی است . "
از اینرو باید اذعان داشت
که همین قدرت ایران نه تنها برای داخل کشور بلکه برای منطقه و
جهان نیز فواید بسیاری بهمراه میآورد . اظهارات حسن روحانی در
قطر یکبار دیگر نقش کاربردی و مهم ایران در تأمین صلح منطقه ای
را در میان گذاشته است . از طرف دیگر این موضوع مشکلی نیز دارد
بدینترتیب که : ایران خواستار شکل گیری منطقه آزاد تجاری در
منطقه میباشد . غافل از اینکه کشورهای منطقه در چهارچوب پروژه
کذائی "خاورمیانه بزرگ" قراردادهای مهمی با کشورهای اروپائی و
آمریکا به امضا رسانده و این قراردادها پروژه های منطقه ای را
حالتی پیچیده و سخت میدهد .
از سوی دیگر پیشنهاد حسن
روحانی در جهت پایان یابی مسابقه تسلیحاتی در منطقه ، منافع
کشورهای غربی ، روسیه ،چین و دلالان سلاح را بخطر افکنده و از
اینرو نیز غیر عملی بنظر میرسد.
افزایش جمعیت کشورهای عضو
شورای همکاری خلیج فارس و نیازهای روزافزون اقتصادی آنها موجب
محدود گردیدن رقابت تسلیحاتی موجود در منطقه خاورمیانه و علی
الخصوص کشورهای حوضه خلیج فارس شده است . پیشنهاد ایران برای
همکاری با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس همانند پیشنهاد
تشکیل کمیته تحقیق خلیج فارس باید بشکلی جدی مورد تجزیه و
تحلیل قرار گرفته و ابعاد آن معلوم گردد .
یکی از نکات قابل توجه
اظهاران حسن روحانی عدم اشاره او به مسائل زیست محیطی در خلیج
فارس بود . این نکته مهم که هیچ کشوری به تنهائی قادر به انجام
آن نیست ، در واقع بعد از ارزیابی و شکل گیری دیگر همکاریها در
دستور کار قرار خواهد گرفت . در این میان باید گفت که ایران در
مورد حفظ محیط زیست در دریای خزر به تجربیات بسیار مهمی دست
یافته است .
متاسفانه آمریکا تاکنون در
قبال بسیاری از نهادهای حفظ محیط زیست که در اعتراض به آلودگی
آبهای خلیج فارس و نقش ناوهای اینکشور اعتراض نموده بودند سکوت
را ترجیح داده است .
آمریکا که به حضور و نماد
خود در خاورمیانه اهمیت فراوانی قائل میباشد ، در واقع با
انجام تغییرات کوچکی در دیدگاه خود میتواند پرستیژ خدشه دار
شده خود را بازیابد. کشورهای حوضه خلیج فارس بخاطر حضور در این
منطقه نفت خیز و داشتن ذخایر نفتی تنها در سایه قراردادهای
منطقه ای میتواند به استقرار و ثبات دست یابد . حضور سربازان
بیگانه در کشورهای حوضه خلیج فارس احساسات مردم این کشورها را
جریحه دار ساخته و بنوعی افراط گرائی دینی و تروریسم را تغذیه
میکند . تا زمانیکه کشورهای عربی خلیج فارس در تور آمریکا گیر
کرده باشند ، نمیتوان از هیچ اقدام مؤثری در این رابطه سخن گفت
.
