نگاهی به سیستم آموزشی
در ایران
بخش اول
ع .مراغه ای
رهبر ایران آقای خامنه ای
هفته گذشته ضمن ملاقات با وزیر و گروهی از مدیران وزارت آموزش
و پرورش کشور بر لزوم انجام تغییر و تحولات اساسی در سیستم
آموزشی کشور تأکید نمود . خامنه ای معتقد است سیستم آموزشی که
بر رفتارهای اجتماعی ، طرز تفکر ، ارزشهای اخلاقی و دیگر
ارزشهای اجتماعی تأثیر حیاتی میگذارد باید از بن تغییر یافته و
مزین به ارزشها و تعالیم اسلامی گردد . رهبر ایران اسلامی
سیستم آموزشی قبل از انقلای را پوسیده ، بیگانه و متکی بر
ترجمه ها خوانده و تأکید میکنند که تغییرات انجام گرفته در
سیستم آموزشی بعد از انقلاب نیز کافی نبوده و باید تغییراتی
ریشه ای در آن بعمل آید . خامنه ای بر این باور است که با
وجود انجام تغییرات بسیار در سیستم آموزشی هنوز ارزشها و
معیارهای رژیم قبلی بر این سیستم حاکم میباشد . رهبر ایران ضمن
اشاره به اینکه در سیستم آموزشی جدید باید به فلسفه و
ایدئولوژی سنگینی بیشتری داد میگوید که باید کتب درسی تمامی
مقاطع تحصیلی را باید دوباره بررسی و ارزیابی نمود . قبل از
ارزیابی دیدگاه آقای خامنه ای بهتر است نگاهی اجمالی به نظام
آموزشی در ایران داشته باشیم ...
همانطوریکه میدانید ایران
عموما اقلیمی بیابانی و خشک داشته و بیشتر مناطق کشور از نظر
پوشش گیاهی فقیر محسوب میگردند . مردم ایران در طول تاریخ
همواره با دول دیکتاتور و مستبد اداره شده و علاوه بر این نیز
بارها مورد هجوم و تجاوز بیگانگان قرار گرفته اند . مردم ایران
از دیر باز برای ادامه زندگی در این اقلیم خشن و راههای مقابله
با هجوم بیگانگان بدنبال راه چاره بوده به فراگیری در این
راستا میپرداختند . دول ایران بعدها در طول زمان با هندیان و
یونانیان روابطی برقرار کرده و از هنر ، ادب و علم مشرق و مغرب
زمین الهام گرفتند . مدت کوتاهی بعد از این تأثیر پذیری اینبار
نوبت تمدنهای شرق و غرب بود تا از فرهنگ ، ادب و علوم مردمان
ایران چیزها فرا گیرند . هیچگاه نمیتوان تأثیر دین در سیستم
آموزشی جامعه را انکار نمود . زرتشت که خاستگاه او از
آذربایجان جنوبی ذکر شده به آموزش و تعلیم انسانها اهمیت
فراوانی قائل بود بطوریکه او از وجود فرشته ای بنام " چیستا"
که به آموزش انسانها توجه دارد ، سخن بمیان آورده است . پیامبر
زرتشت در کتاب وندیداد چنین میگوید : به سه طریق میتوان روانه
بهشت شد . اولی کمک به انسانهای نیازمند و فقیر ...دومی با کمک
بوصلت دو نفر ...و سومی نیز با کمک به آموزش و تحصیل افراد
....
همانطوریکه میدانیم اهمیت
تحصیل و فراگیری از گذشته های دور بدینطرف در ایران بارز بوده
است . دولت ماد برای اولین بار دریافت که اداره این سرزمین
بزرگ و وسیع به وجود انسانهای آموخته و ورزیده نیازمند است و
از اینرو شاهزادگان و اصیل زادگان را برای تحصیل و آموزش گسیل
داشت . طولی نکشید که تحصیل و آموزش افراد بصورت یک سنت و رسم
پسندیده درآمد. در آندوران محورهای تحصیلی را دین ، اخلاق ،
پاکی ، تندرستی ، جنگ ، میهن پرستی ، راههای اقتصادی ، سیاست و
کارهای دستی تشکیل میدادند . بدین ترتیب طولی نکشید که در کنار
مراکز مسکونی ، بازارها و مراکز دینی مدارسی ساخته شدند تا
دانش آموزان بتوانند در آنجا دین ، علم محاسبه ، روابط و امور
دولتی ، شناخت لوازم جنگی و استفاده از آنها ، آموزش نظامی
،آموزش سیاسی که دربر گیرنده دیپلماسی و مدیریت دولت آندوران
بود ،چگونگی استفاده از سفال ، چینی ، فلزات ، بافندگی ، چوب
، شیشه و کاغذ ، اسب سواری ، شکار ، کشتی ، شطرنج ،کوهنوردی ،
شنا ، ، ورزش دو و میدانی و تربیت بدنی به فراگیری بپردازند .
با گذشت زمان و قدرتیابی در
آندوران مدارس دولتی نیز توسعه یافته و با رشد روابط بین ایران
، هندوستان و یونان در قرن سوم میلادی اولین دانشگاه در ایران
بفرمان اردشیر بابکان و بنام جندی شاپور راه اندازی شد . این
دانشگاه بمدت چند قرن در زمینه های طب ، داروسازی ، دامپزشکی ،
فلسفه ، ریاضیات ، منطق و موضوعات دینی اکتشافات و تحقیقات
بسیاری را جامه عمل پوشانید .
دوران ساسانیان که تحصیلات
و فراگیری علوم تنها به قشر خاصی از جامعه اختصاص داشت ، با
ظهور دین اسلام و استیلای ایران توسط اعراب به پایان رسید
.همانگونه که اسناد تاریخی نشان میدهند با اشغال ایران از طرف
اعراب ، بسیاری از مدارس و دانشگاههای ایران ویران شده ،
کتابخانه ها طعمه حریق گشته و سیستم جدیدی براه انداخته شد .
نظام دولتی جدید در آندوران
با پیروی از سیستم ساسانیان مدارس جدیدی را راه اندازی و تأسیس
نموده و روند آموزشی در مراکز جدید و حول محورهائی مشابه ادامه
یافت . در این مدارس جدید که ریشه های اسلامی داشت نیز
دانشمندان و محققان بسیاری تربیت مییافتند . از اواخر دوران
اشکانیان و در طول سلسله ساسانیان کوچ بزرگ ترکها از آسیای
میانه به غرب ادامه یافته بود . قبل از اسلام جوامع مختلف ترک
فرهنگی خاص را در حول محورهای دینی گؤک تانری ( خدای
آسمان)،بودیسم و مانیسم تشکیل داده بودند . علی الخصوص در
نتیجه تحولاتی که بیشتر در زمینه های ادبی و هنری شکل گرفته
بود ، ترکها برای قبول دین مبین اسلام آماده بنظر میرسیدند .
با غزنویان برای اولین بار
فعالیت ترکها برای تأسیس دولت در ایران آغاز گردید . ترکها به
آموزش و تحصیل اهمیت بسیاری قائل بودند . در زمان دولت قدرتمند
ترک سلجوقیان و صدارت خواجه نظام الملک ، اساس مدارس امروزی
پایه گذاری شده و هزینه های آن از حمام ها ، پادگانها ،
روستاها و بازارهائی که در اطرافشان تأسیس میشدند برآورده
میگشت . موضوعات آموزش و تحصیلی در آغاز بسیار ساده و محدود
بودند ولی بمرور زمان در این مدارس دروسی همانند ادبیات ، طب ،
فلسفه ، دین و منطق آغاز به تدریس گشتند .
بعضی ها معتقدند که فارسها
دارای فرهنگ برتری نسبت به ترکها هستند ولی نباید فراموش کرد
که فارسها بعد از حاکمیت مطلق ترکها در ایران فعالیتی جدی در
جهت شکل دادن به فرهنگ ، نظام و سیستم آموزشی و تحصیلی نداشته
اند . با بقدرت رسیدن شاه اسماعیل صفوی ، ترویج مذهب شیعه و
گرویدن ترکهای ایران به این مذهب و تلاش بی وقفه شان در رواج
آن روابط ترکهای ایران با دیگر ممالک ترک که سنی مذهب بودند
تضعیف گشت . با همه این احوال ترکهای ایران موفق گردیدند تا
سیستم آموزش ، فرهنگی و تحصیلی بسیار قدرتمندی راه انداخته و
چهره های برجسته ای را تربیت و تقدیم بشریت نمایند .
آشنائی مردم ایران با جهان
جدید و علی الخصوص غرب نیز بدوران سلسله صفوی بازمیگردد . با
توسعه روزافزون این روابط نیز موضوعات علمی ، صنعتی ، هنری و
مفاهیم فرهنگی ورود به کشور را آغاز نمودند . کم کم در ایران
مدارس مدرنی که با مدارس سنتی تفاوت بسیاری داشتند تأسیس یافته
و آموزش در زمینه مختلف آغاز گشت .
این دورس جدید در مدارس
مدرن آنروزها بوسیله کشیش ها و میسیونرهائی که بمقاصد دینی و
سیاسی در کشور حضور مییافتند ، آموخته میشدند . روند " بیگانه
سازی افراد با خاک خود " نیز درست از همان روزها آغاز شده
بود . مهمترین گام در جهت تأسیس مدارس ملی از طرف وزیر کارآمد
قاجار امیر کبیر برداشته شد که سالیان متمادی در روسیه و
امپراطوری عثمانی مانده و تحت تأثیر آنها قرار گرفته بود . این
مدرسه مدرن که دارالفنون نام داشت تمامی موضوعات علوم امروزی
و مدرن را در برنامه آموزش خود قرار داده بود. در این میان
نباید فراموش نمود که در تمامی این سالها تحصیل در مدارس سنتی
و دینی ادامه داشته واستادان و دانش آموزانشان سایه بسایه
تعقیب سیستم مدرن را ادامه میدادند و بدنبال فرصتی بودند که از
سایه بیرون آمده و طرز فکر خود را به جامعه نشان دهند ....
