تاثیر بخش فارسی بی بی
سی بر جامعه ایران
چندی
پیش در میان تیترهای مختلف خبری عنوانی بدین مضمون بچشم میخورد
: بنگاه خبر پراکنی بریتانیا British
Broadcasting Channel(BBC)
کانال تلویزیونی خود بزبان فارسی را دایر مینماید ...کانال
تلویزیونی بی بی سی که فعالیت زیربنائی آن آغاز شده و بودجه آن
معادل 15 میلیون پوند از طرف وزارت امور خارجه اینکشور پیشنهاد
شده است ، در اوایل سال 2008 کار خود را شروع میکند . خبر راه
اندازی این کانال تلویزیونی بیست و چهار ساعته که در زمینه های
خبر ، آنالیز تحولات سیاسی ، فیلمهای مستند ، برنامه های
فرهنگی و تاریخی با همکاری کارکنان بخش فارسی رادیو بی بی سی
فعالیت کرده و افغانستان ،تاجیکستان و بیش از همه ایران را
تحت پوشش قرار خواهد داد ، مردم ایران را بسیار خوشحال کرده
است . در این میان لازم بتذکر است که وزارتخانه های امور خارجه
و دارائی انگلستان اعلام نمودند که کانال تلویزیونی فارسی زبان
جدید بی بی سی بهیچوجه سیاستهای انگلستان را دنبال نخواهد نمود
!
بخش فارسی رادیو بی بی سی
که با خواسته های ایرانیان از دیرباز آشنائی دارند برنامه های
تاثیر گذار این کانال جدید را با ساعاتی که مردم وقت خود را
صرف تماشای تلویزیون مینمایند ، تنظیم و تطبیق داده اند. شصت
وشش سال پیش یعنی زمانیکه بخش فارسی رادیو بی بی سی راه اندازی
شد ، در ایران کسی بفکر خبر رسانی و انتقال اطلاعات خبری نبوده
و ارزش آنرا نمیدانست . کسی بدرستی نمیدانست که چرا انگلستان
اخبار مهم را بوسیله بی بی سی و در قالب زبانهای مختلف در جهان
پخش مینماید . کسی نمیدانست علی الخصوص بخش فارسی بی بی سی
که اینقدر در میان ایرانیان طرفدار داشته و مورد اعتماد بسیاری
است برای خدمت به چه مقاصدی راه اندازی شده و این رادیو چگونه
تحولات در ایران را تحت تاثیر خود قرار میدهد ؟
آژانس تهیه برنامه و خبر انگلستان
British
Broadcasting Channel(BBC)
که با نام اختصاری بی بی سی شناخته میشود ،در بسیاری از مناطق
جهان و در راس در آمریکا و کانادا فعالیت خود را پیش میبرد .سرویس
جهانی بی بی سی با سیصد خبرنگار خود تمامی وقایع را بسرعت
تجزیه و تحلیل نموده و در قالب بیش از 40 زبان زنده جهان
برنامه پخش میکند . تحقیقات و نتایج همه پرسیهای مختلف نشان
میدهند که بی بی سی در گردآوری اطلاعات خبری در جهان پیشگام
است .تصور میشود که بی بی سی امروزه بیش از صد و پنجاه میلیون
نفر شنونده در سطح جهان داشته و سایت اینترنتی آن ماهانه از
طرف هفتاد و پنج میلیون نفر بازدید میگردد . علت و دلیل اصلی
این علاقه و توجه به بنگاه خبری بی بی سی بدون شک در تمرکز آن
بر کنه و ریشه اخبار و مسائل مختلف است .
بی بی سی در سال 1922 بشکل
کنسرسیومی توسط شرکتهای مارکونی ، جی ائی سی ، برییتیش تامپسون
، متروپولیتن ویکرز و شرکت برق بریتانیا راه اندازی شد .هدف
اصلی این شرکت تاسیس شبکه خبر رسانی به سرتاسر بریتانیا و در
عین حال حفاظت از پایه های ایدئولوژیک بریتانیای کبیر در قبال
نازیسمی بود که رفته رفته طرفداران بیشماری مییافت .در ساختار
امروزی بی بی سی که از سال 1927 بدینطرف فعالیت دارد ، مدیر کل
از طرف شورائی انتخاب شده و برای تائید به ملکه انگلستان معرفی
میگردد . قبل از بررسی فعالیتهائی بخش فارسی رادیو بی بی سی
در ایران و تاثیر آن بر روی جامعه ایران بهتر است کمی به گذشته
برگشته و صفحات تاریخ معاصرمان را ورق بزنیم ...
در بیست وهفتم ماه مه سال
1901 با پیشنهاد امین السلطان میرزا علی اصغر اتابک اعظم
قراردادی در کاخ صاحبقرانیه ایران در دستور کار قرار گرفت .
قرارداد دولت ایران با فردی انگلیسی بنام ویلیام دارسی به
امضای مبارک مظفرالدین شاه قاجار رسید و بر اساس آن امتیاز کاوش
،استخراج،آماده سازی و پالایش موادی همانند نفت ،گاز،قیر و موم
طبیعی ایران بمدت 60 سال به ویلیام دارسی داده شد . بر اساس
ماده بیستم این قرارداد ویلیام دارسی موظف بود تا سالیانه بیست
هزار لیره انگلیس بطور نقدی و بیست هزار لیره انگلیس نیز
بعنوان سهام به دولت ایران پرداخت نماید .علاوه بر این شرکتهای
جنبی نیز موظف میشدند تا شانزده درصد از درآمد سالانه خود را
بدولت ایران پرداخت نمایند . ویلیام دارسی بیست هزار لیره نقد
و بیست هزار لیره سهم شرکت را به دولت ایران پرداخت نمود .
بعد از انجام کندوکاوی
کوتاه دارسی و دوستانش به ذخایر غنی نفتی دست یافته و فهمیدند
که چه ثروتی را از آن خود کرده اند .ولی برای انجام فعالیتهای
بعدی و استخراج بیشتر نفت به سرمایه بزرگتری احتیاج داشتند .
دیری نپائید که شرکت نفتی مشترک ایران وانگلستان با دو میلیون
پوند سرمایه و تحت عنوان Anglo-Persian
Oil Company Ltd در لندن راه اندازی
گردیده اولین نفت استخراجی بسال 1912 بشکل خام آن صادر گشت
.مقدار نفت استخراج شده در همانسال نخست بالغ بر چهل هزار تن
بوده و بعدها در سال 1914 به 270 تن در سال رسید . پیوند مابین
دو دولت انگلستان و ایران که بواسطه فعالیت شرکت
Anglo-Persian Oil Company Ltd
استحکام بیشتری یافته بود ، سستی نمیشناخت .انگلستان استعمارگر
که از سیصد سال قبل چشم طمع به منابع غنی منطقه و علی الخصوص
ایران دوخته بود از این نقطه ضعیف بهترین بهره را از آن خود
کرده و در جای جای ایران سنگینی خود را بیشتر نشان میداد .
سیاستهای ضعیف دولت قاجار نیز انگلستان را در رسیدن به اهداف
شوم خود بیش از پیش جری تر مینمود .
همه
چیز در ایران بر وفق مراد انگلستان به پیش میرفت تا اینکه دست
غریب سرنوشت اینبار میرپنج رضا خان را از آستین خود بیرون آورد.
رضا خان که با زورگوئی و قلدری شناخته میشد در کوتاه مدتی به
مقام وزارت جنگ و مدتی بعد نیز با حمایت محافل و نیروهای معلوم
تخت پادشاهی ایران را به چنگ آورد . در آندوران نیز همانند
امروز منبع اصلی درآمد کشور بر نفت تکیه داشته و رضا شاه برای
استحکام پایه های تخت پادشاهی خود و همچنین انجام اصلاحاتی در
کشور به این منابع مالی احتیاج مبرم داشت . در این راستا رضا
شاه از شرکت Anglo-Persian Oil Company
Ltd و انگلستان
که سالهای مدیدی منابع نفتی ایران را با پرداخت مقداری ناچیز
میدوشیدند،پول و سهم بیشتری طلب نمود .انگلستان که در آغاز کار
ار رضاشاه حمایت مینمود کم کم سیاستهای در پیش گرفته او و
اصلاحاتش را با منافع خود در تضاد میدید . انگلستان برای
برکنارکردن رضا شاه پهلوی از سلطنت به اقداماتی دست زد که از
میان آنها میتوان به شورش شیخ خزعل در خوزستان اشاره ورزید .
کشمکش مابین رضاشاه و انگلستان
رفته رفته اوج گرفته و شاه در این راستا به وزیر دارائی وقت
دستور داد تا قرارداد خود با ویلیام دارسی در قالب شرکت
Anglo-Persian Oil
Company Ltd را فسخ نماید . رضاشاه
با فسخ قرارداد مورد بحث در واقع به دارسی و انگلستان هشدار
میداد که طلب خود برای بدست آوردن درآمد و سهم بیشتر ایران از
نفت را افزایش دهند . با انتشار این خبر مردم ایران به کوچه و
خیابانها ریخته شادی و پایکوبی نمودند . در آندوران ارسال تلگرافهای
تبریک به ادارات مختلف دولتی نشان میدهد که مردم ایران به چه
اندازه ای از استعمار انگلستان بتنگ آمده اند .
محافل سیاسی مختلف انگلستان
و دستندرکاران شرکت نفتی
Anglo-Persian Oil Company Ltd
که تنها به ملاحظه وقایع و تحولات مورد بحث اکتفا نموده بودند
،میخواستند تا با دولت ایران دوباره بر سر میز مذاکره نشسته و
قراداد نفتی مابین خود و دولت ایران را ارزیابی مجدد نمایند .
دولت انگلستان و غرب که به نفت ایران همانند امروز احتیاج مبرم
داشتند ، برای نیل به این مقصود حاضر بودند تا هرچه در توان
دارند انجام دهند .دیری نپائید که هیئتی از انگلستان راهی
ایران شده و بعد از تنظیم قراداد سال 1933 مابین نمایندگان دو
دولت و تصویب آن توسط مجلس شراکت مذکور دوباره ولی اینبار با
شکل جدیدی تثبیت گشت .بدینترتیب ویلیام دارسی و شرکت او در چارچوب
این قراداد جدید استخراج و فروش نفت را از نو آغاز کرد . با
وجود تمامی این تحولات شرکت دارسی انگلستان سهام و پرداختی
های خود بدولت ایران را با تاخیر بسیاری پرداخته و مشکلات
عدیده ای برای رضاشاه رقم زده و او را بتنگ آورده بودند .در
همانروزها بود که کم کم ابرهای سیاه جنگ جهانی دوم آسمان
اروپا را دربرگرفته آلمان نازی اسب جنگ خود را برای درهم
نوردیدن جهان آماده میساخت . آلمانها و روسها در ماههای نخست
جنگ جهانی دوم بهم نزدیک شده و روابط دوستانه ای باهم ترتیب
داده بودند. رضا شاه پهلوی که به سیاستهای آلمان علاقه نشان
داده و در پروژهای اصلاحات خود به مهندسین آلمانی جایگاه ویژه
ای اختصاص داده بود ، فرصت را برای عملی نمودن خواسته های خود
مناسب میدید . رضا
شاه مکار از نزدیکی دوقطب نظامی آندوران یعنی آلمانها و روسها
استفاده نموده و دفتر بستکاری خود از انگلستان ضعیف شده را
بازکرده و قروض خود از اینکشور را طلب نمود . انگلستان که در
قبال این خواسته رضا شاه کاملا غافلگیر شده بود ناچار پرداخت
دیون خود با ایران را قبول نمود ولی برای او خط و نشان نیز
کشید . با گذشت ماهها چهره جنگ تغییر یافته و اینبار آلمانیها
و روسها در صفوف مقابل یکیگر جای گرفته و دیگر همه چیز بر وفق
مراد انگلستان به پیش میرفت .
بخش فارسی رادیو بی بی سی
توسط حسن موقر بالیوزی پسر محمد خان موقرالوله که خود بهائی
بوده و به خاندان قاجار نیز منسوب بود ،بسال 1940 تشکیل گردیده
و هفته ای یکساعت برنامه اجرا مینمود .همانند دیگر رسانه های گردهی
جهان بی بی سی نیز در آندوران از کارکنان سفارتخانه انگلستان
در ایران تغذیه میگشت . انگلستان که با عنوان روباه پیر در
ایران شناخته میشود با فعالیت و توانائیهای بخش فارسی بی بی سی
در میان مردم عادت به شنیدن اخبار را توسعه بخشیده و تبلیغات
منفی بر علیه رضا شاه را علنی ساخت . دیگر مردم در حیاط
ثروتمندانی که رادیوئی داشتند گرد هم آمده و در کمال شگفتی به
تبلیغات منفی بی بی سی بر علیه رضا شاه گوش فرا میدادند . در
نتیجه تبلیغات نفی بی بی سی و فریب مردم ایران ، خلق کم کم
باور مینمود که دولت رضا شاه پهلوی دست نشانده انگلستان بوده و
بر اساس دستورات آن رفتار مینماید . بدینترتیب شکاف مابین شاه
و خلق رفته رفته عمیقتر شده و شاه آنقدر در این راستا تنها
ماند که حتی از سایه خود نیز هراس داشت . در این میان نزدیکی و
علاقه رضاشاه به آلمانها و اصرار غیر ضروری او بر این مورد
دوستان قدیمی ! ایران یعنی انگلستان و روسیه را نگران ساخته
بود .
تبلیغات
منفی که دولتها آنرا بعنوان بهترین حربه سیاسی بکار میبندند
،درست در این نقطه بکار بسته شده و نتیجه ای مثبت از آن آنها
کرده بود .تجربه تبلیغات منفی انگلستان در چهارچوب وسیع جنگ
جهانی اول اینبار ایران را هدف قرار داده و سیاست خارجی را
بعنوان حربه ای کارگر عملی ساخته بود .نزدیکی رضاشاه پهلوی به
آلمان خود موجب گردید تا انگلستان و روسیه زیر پای او را زده و
ترتیب سقوطش را فراهم سازند . بعد از نزدیکی روسیه و انگلستان
در این راستا رضاشاه سقوط کرده و به آفریقای جنوبی تبعید گشت .
اما بازیگر اصلی این نمایش بی بی سی و بخش فارسی آن بود که با
منفور جلوه دادن شاه در بین مردم شکاف مابین او و خلق را
عمیقتر نموده و زمینه سقوطش را فراهم ساخت . بی بی سی و بخش
فارسی آن مراحل مختلف انجام تبلیغات منفی همانند ؛ ایجاد شک و
تردید در مورد ارزشهای اعتقادی و قضاوت ، متزلزل نمودن این
ارزشها، آماده سازی زمینه سردی و رویگردانی افراد جامعه از
اعتقادات و افکار مورد قبول، تزریق اعتقادات جدید و مخالف به
جامعه و دفاع از ارزشهای تزریق شده را قدم بقدم بر جامعه ایران
اجرا کرده و به نتیجه مطلوب استعمار پیر انگلستان خدمت نمود
است .
بخش فارسی بنگاه خبر پراکنی
بی بی سی در میان آزانسهای خبری جهان بیش از همه سرنوشت ایران
و ایرانیان را تغییر داده و تحولات کشور را در جهت منافع
استعمار کهنه انگلستان شکل داده است . یکی از این وقایع و
تحولات نیز در زمان دولت محمدرضا شاه مخلوع ایران و جریان کودتای
بیست و هشتم مرداد روی داده است . سیا اخیرا یکسری اسنادی را
منتشر نموده و مینویسد که انگلستان در مقابل حرکت ملی شدن صنعت
نفت ایران که توسط دکتر مصدق به پیش برده میشد ،سیاستی ستیزه
جو در پیش گرفته و بی بی سی نیز در این راستا سیاستهای انگستان
را بخوبی در ایران به اجرا درآورده است . در یکی از برنامههای
این سرویس به زبان انگلیسی پیام رمزی برای شاه ایران ارسال شده
که حاکی از حمایت بریتانیا از کودتایی علیه دولت دکتر مصدق
بوده است.دولت بریتانیا همچنان از اظهار نظر و یا انتشار اسناد
محرمانه آن سالها درباره کودتای 28 مرداد خودداری میکند.
دستور کودتای 28 مرداد از طرف چرچیل و آیزنهاور صادر شده بود.
اولی به خاطر انتقام ملی شدن صنعت نفت و دومی به خاطر ترس از
حاکم شدن کمونیسم بر ایران، این بازی را طراحی کرده بودند. این
اتفاق یک بار هم قرار بود در سال 1952 بیفتد. اما مصدق متوجه
شده و با تعطیل کردن سفارت انگلیس در تهران و اخراج تمام دیپلماتهای
انگلیسی، این برنامه را ناکام گذاشت. غروب روز 18 اوت 1953 گروهی
از افسران سیا در ویلای امنی در تهران گردهم آمدند. قرار بود
در نیمه شب آن روز رمز عملیات آژاکس با عنوان «حالا دقیقاً
نیمه شب است» به صورت رمز از رادیو بیبیسی اعلام شود. بی بی
سی یکبار دیگر در مقابل حرکت ملی شدن صنعت نفت ایران و مقابله
با موج دموکراسی طلبی خلقهای ایران در بازی کثیف استثمار شرکت
جسته و سرنوشت مردم اینکشور را تغییر داد .
نقش
و تاثیر مهم و عمیق بنگاه خبر پراکنی بی بی سی و علی الخصوص
بخش فارسی آن بر روی جامعه ایرانی بعدها درانقلاب برعلیه
محمدرضا پهلوی نیز بوضوح ادامه یافته ومشاهده گردید .بخش فارسی
رادیو بی بی سی مرتبا بر علیه محمدرضا پهلوی تبلیغات منفی
نموده و بدینترتیب به انقلاب مورد بحث جهت میدادند .قیمت 38
دلاری هر بشکه نفت دیگر اقتصاد انگلستان و کشورهای غربی را در
تنگنا قرار داده و علت اصلی آن قدرت گیری روزافزون شاه در
منطقه نفت خیز خاورمیانه و ایفای نقش ژاندارم در این حوزه مهم
جهان بود . محمدرضا شاه میخواست تا نفت را تحت اراده خود و
بواسطه سازمان اوپک که خود پایه گذاری نموده بود قیمت گذاری
کرده و بفروش برساند . مطمئنا غرب نمیتوانست در مقابل این
خواسته ها ساکت مانده و گردن خم نماید . بی بی سی و بخش فارسی
آن باز در صحنه بود تا پرونده های قدیمی را باز نماید ... آری
پرده کنار رفته و نمایش دوباره آغاز شده بود ...
بی بی سی که در تغییر
سرنوشت بسیاری از کشورهای جهان و بویژه ایران نقش و تاثیر
بسزائی داشته است ، در برنامه های رادیوئی خود که در کمال
شگفتی مردم ایران استماع میشد، مرتبا شاه ایران را تحقیر کرده
و به مخالفان او راه و رسم کار را میآموخت . شاه مخلوع که
بدفعات ناراحتی خود از برنامه های بی بی سی را بر زبان آورده
بود ، سرانجام کشور را ترک نموده و انقلابی که در شکل گیری آن
بی بی سی نقش مهمی داشت به پیروزی دست یافت . دو سال بعد از
انقلاب ایران نیز جنگ ایران و عراق آغاز شده و قیمت نفت تا زیر
بشکه ای 8 دلار سقوط نمود . بدینترتیب بی بی سی باز نقش خود را
بنحو احسن ایفا نموده و انگلستان و غرب را از آستانه سقوط نجات
داده بود .
با
بررسی این نمونه ها که به اجمال بازگو گردید، میتوان دریافت که
بخش فارسی رادیو بی بی سی همانند همیشه با بازی کثیف خود مردم
ایران را فریب داده و همچنن به این نمایش ادامه میدهد ...در
این راستا میتوان به نمونه ای دیگر در تاریخ نزدیک اشاره ورزید
. بخش فارسی رادیو بی بی سی در جریان بحران کاریکاتور در
آذربایجان جنوبی بمدت یکهفته از انتشار وقایع بحرانی در تبریز،نقده،ارومیه
و دیگر شهرها اجتناب ورزیده و بنوعی بایکوتی خبری بمورد اجرا گذاشت
. یکهفته بعد از این بایکوت خبری نیز بی بی سی بحران کاریکاتور
در آذربایجان جنوبی را همانند خبری معمولی منتشر نموده و نمونه
ای از یک بازی کثیف دیگر را بنمایش گذاشت .
مهمترین خصوصیت سیاست بین
المللی انجام سیاست تبلیغات منفی برای حصول منافع از راه تاثیرگذاری
بر جوامع انسانی و تغییر اعتقادات و طرز فکر آنهاست که خود به
منافع کشور مجری خدمت مینماید . همه نیک میدانیم که کشورهای
نیرومند جهان بدنبال یافتن و در دست گیری قدرت هسته ای بوده و
بدینترتیب موازنه جهان را برهم زده اند . این واقعیت موجب شده
است کشورها برای دست یابی به اهداف و منافع خود بدنبال راهی
بدون خونریزی و ارزان باشند . از اینروست که میبینیم انجام
تبلیغات منفی و یا همان پروپاگاندا همانند ابزار جدید مبارزه و
جنگ مطرح میگردد .این نوع جنگ و مبارزه برعکس استفاده از سلاح
تنظیم گردیده و با بکارگیری تمامی امکانات نوعی جنگ سیاسی بوده
و مهمترین سلاح آن نیز همین تبلیغات منفی میباشد .
بی بی سی در طول تاریخ به
بهترین شکلی پروپاگاندای سیاسی را بمورد اجرا گذاشته است .امروزه
سایت اینترنتی بی بی سی با هفت میلیون نفر بازدیدکننده در ماه
وضعیتی وخیم را پیش رویمان قرار میدهد . بی بی سی اینبار نیر
با ابزار مدرن و امروزی تاثیرگذاری بر سرنوشت ایران و خلقهای
آنرا ادامه میدهد .وقتی به این دورنما نظری داشته باشیم آنگاه
درخواهیم یافت که آغاز کانل تلویزیونی فارسی بنگاه خبرپراکنی
بی بی سی حتی کمی نیز دیر مانده است ...مطمئنا مردم ایران که
بی بی سی را بسیار دوست میدارند با بی صبری در انتظار نظاره
برنامه های فارسی بی بی سی خواهند بود ...
در
این میان جامعه ایران باید بیاد داشته باشد که بازی را نه با
قواعد بی بی سی بلکه با در نظر گرفتن منافع ملی باید به اجرا
درآورد ...
