English

ماهنی های آذربایجان

 

موسیقی مردمی و رقص ها در فرهنگ فولکلور ترک جایگاه مهم و ارزشمندی داشته و دارای ساختاری بس غنی و قدرتمند است . در جهان امروزی که گنجینه فرهنگی ارزش فوق العاده ای دارد شناخت رقص های محلی و آلات موسیقی نیز به اندازه قطعات موسیقی مردمی دارای اهمیت میباشد . ماهنی ها و یا همان ترانه های مردمی آذربایجان مثل ادبیات مردمی محتوای تاریخی ، اجتماعی و فرهنگی جامعه مان را منعکس کرده و از گهواره تا آرامگاه ابدی همواره بر زبانمان جاری است . ماهنی ها وجوه بشری و ملی آذربایجان را نشان داده و آهنگ موسیقی شان ارزش خاصی را بمعرض نمایش میگذارد . در واقع جدا دانستن و تفکیک ادبیات مردمی از موسیقی غیر ممکن است . ادبیات و موسیقی آذربایجان از دیرباز باهم رشد نموده و توسعه یافته است . علی الخصوص تقریبا تمامی مراسم دینی بهمراه شعر و موسیقی به اجرا درآمده است . بعنوان مثال نمیتوان مراسم ماه محرم و روز عاشورا در آذربایجان را بدون شعر و موسیقی تصور نمود . همراهی ادبیات و موسیقی در خاک مقدس آذربایجان شاید هزاران سال است که بدون تغییر و تحول تا به امروز رسیده است .

شعرای مردمی آذربایجان که عاشق نامیده میشوند، اشعار خود را بهمراه سازی که بر سینه میفشرند بر زبان جاری ساخته و دل هر شنونده ای را میربایند . قهرمانان داستانهای مردمی ترک همه عاشق بوده و سازی بدست داشته و دلیل ارتباط آنها با موسیقی نیز از همین موضوع نشأت میگیرد . موسیقی آذربایجان در واقع اندوخته ارزشهای فرهنگی مردمان و تمدنهائی محسوب میشود که در این سرزمین مقدس جای گرفته و بدین ترتیب تنوع و ثروتی بی بدیل را در میان میگذارد . موسیقی آذربایجان احساسات ، اندیشه ها ، سلیقه ها و استعداد برخاسته از جامعه را در قالب آهنگ هائی زیبا ابراز داشته و گاهی آنها را با اشعار همراه میسازد . موسیقی آذربایجان همانند موسیقی دیگر جوامع ترک به موجوداتی جاندار شباهت داشته و زنده هستند . بعضی از آنها بدنیا آمده مدتی زندگی کرده و بعد از یاد میروند . قدرت زنده ماندن بعضی از این آثار به چند علت بستگی دارد . در صورت ارتباط موضوع این ترانه ها با علتی که جامعه را تحت تأثیری شدید قرار داده طول عمر آن قطعه موسیقی بلندتر خواهد بود و یا اینکه اگر آهنگ آن احساسات جامعه را برانگیخنه و حزن اتگیز بوده حتما بیشتر از بقیه باقی مانده است . با این تفاوت که هیچکدام از این ترانه های مردمی قادر به حفظ ساختار موسیقی اولیه خود نبوده اند . این ترانه ها در تونل زمان دچار تغییرات بسیاری شده و این تغییر علاوه بر اشعار شامل آهنگ آنها نیز شده است .

آثاری که دستخوش تغییرات کمتری شده و مرتبا در جامعه تکرار میشوند ، شامل قهرمانیها و رشادتهای ماندگار ، عشق های افسانه ای ویا بروز فلاکت های طبیعی بزرگ است . بعضی از آثار موسیقی ارزشمند آذربایجان نیز بصورت ترانه های مخصوص رقص در فرهنگ آذربایجان باقی مانده است . آثاری که ورد زبان همه بوده و سالهای سال ادامه یافته است ، آنهائی هستند که ساختار شعری قدرتمندی داشته و احساسات آدمی را جریحه دار میسازند . وقتی موسیقی فولکلوریک آذربایجان را طبقه بندی کنیم ، خواهیم دید که ماهنی ها از جایگاه بسیار مهمی برخوردار بوده و از میان آنها میتوان به لالائی ها ،ماهنی های خردسالان ، ماهنی های طبیعت و چوپانان ، ماهنی های عاشق ها ، ماهنی های مخصوص مراسم و فصول سال ، ماهنی های قهرمانان ، مرثیه ها ، نوحه ها  و ماهنی های رقص ها و بازیهای مختلف اشاره نمود . ولی باز نمیتوان بین این ماهنی ها طبقه بندی کاملا مشخصی انجام داد . زیرا بعنوان مثال یک ماهنی قهرمانی میتواند همانند یک ماهنی برای رقص و یا یک ماهنی عاشق نیز قلمداد گردد .

ماهنی های آذربایجان را میتوان زیر دو عنوان اصلی  گرد هم آورد ؛ یکی از این دو گروه ماهنی هائی را شامل میگردند که در محور واقعه ای شکل گرفته اند و دیگری ماهنی هائی هستند که ریشه عاطفی و احساسی دارند .

ماهنی های نوع اول وقایعی همانند بروز جنگ ، پیروزی در جنگ ، قهرمانی در جنگ یا شکستی حزین را در محور خود قرار میدهند . در حالیکه نوع دوم بیشتر عشق ، حسرت ، تلخکامی ،شادی و مرگ را به شنونده انتقال میدهد و از اینرو ساختار موسیقی آنها نیرومندتر است . ماهنی های احساسی بدلیل انعکاس بیشتر ارزشهای انسانی عمری کوتاهتر تر داشته و بیشتر ماهنی از این نوع هستند . بعضی از این ماهنی ها فراموش میشوند و لی بسرعت نمونه ای دیگر جای آن را میگیرد .

ماهنی های آذربایجان که سینه به سینه و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده زیباترین نمونه های ادبیات گفتاری آذربایجان بحساب میآیند . ماهنی ها در مجموعه ادبی آذربایجان نوعی نظم بشمار میرود که از قطعاتی با میزان و قافیه دار تشکیل یافته اند . ماهنی توسط هنرمندی خلق میشود ولی در طول زمان از آن مردم میشود . اگر ترانه ای بر مذاق مردم نشسته و بتواند افکار و احساساتشان را بخوبی منعکس نماید آنگاه سینه به سینه آنرا منتقل میکنند . از این لحظه دیگر ترانه مورد بحث صاحبی نداشته و از آن مردم است . در طول زمان آثار سراینده آن از ترانه حذف گردیده و بعد از تحمل تغییراتی خاص از آن جامعه میشود . عموما یک ترانه بدنبال بروز واقعه و یا احساسی شکل میگیرد .

برای درک رشد و بسط ماهنی ها ابتدا باید به شرایط جوامع در گذشته توجه کرد . در گذشته رسانه ها و تکنولوژی کنونی مورد بحث نبوده و بسط یافتن یک ترانه موسیقی زمان بسیاری میخواسته است . کاروان های بازرگانان نیز در بسط و گسترش ترانه  نقش مهمی ایفا میکردند . از طرف دیگر کوچ ها نیز میتوانستند ترانه های مردمی را در جغرافیائی وسیع گسترش دهند .

 

info@oursouthazerbaijan.com